Karabük İş Hukuku Avukatı
Kadın İşçi Hakları ve 8 Mart Dünya Kadınlar Günü

Kadınların çalışma yaşamında eşit haklara sahip olması ve ayrımcılığa maruz kalmaması, hem adil bir toplum inşa etmek hem de ekonomik refah için gereklidir. Bu sebeple, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü gündeminde kadın işçi hakları mühimdir. Bu yüzden; bu yazımızda, kadın işçilerin haklarına odaklanacağız.

 

Kadın İşçinin İş Hayatında Hakları Nelerdir?

İşveren bir işçiye, şu sebeplerle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yaptıramaz: (İK m. 5/1)

  1. iş sözleşmesinin yapılmasında
  2. Şartlarının oluşturulmasında
  3. Uygulanmasında ve sona ermesinde
  4. Cinsiyet veya gebelik

 

Ayrıca; AB Adalet Divanı bir kararında, hamilelik sebebiyle kadın işçinin işe alınmamasını ayrımcılık olarak nitelendirmiştir.

Diğer taraftan; Türk hukuku ise, kadın işçiye hamilelik sorusu da cinsiyet ayrımcılığı saymaktadır. Yani, bir kadın işçi iş görüşmesinde hamile olduğunu belirtmek zorunda değildir. Ayrıca; sorulduğunda dahi bunu belirtmek zorunda değildir.

 

İstisnai Haller Nelerdir?

Kanun koyucu biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepleri işçi haklarının dışında tutmuştur. (İK m. 5/3) Yani, işin niteliği hamile olmamayı gerektiriyorsa işverenin buna ilişkin soru sorma hakkı vardır. Örneğin, mankenlik ve sporculuk gibi işlerin bu kapsamda sayılması mümkündür. Böylece, kanun koyucu bu hususu ayrımcılık yasağı kapsamı dışında tutmuştur.

Bunun dışında; doktrine işveren başvuran kadın adaylara hamileliğine ilişkin soru sorabileceği durumlar vardır. Bunun için işveren üzerine almış olduğu ve belirli bir sürede tamamlaması gereken bir iş olmalıdır. Bu durum da, ayrımcılık yasağı kapsamı dışında tutulmuştur.

Diğer taraftan; kanun koyucu aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet sebebiyle daha düşük ücretin kararlaştırılamayacağı belirtmiştir. (İK m. 5/4) Bu bağlamda; hekim raporuyla, işverenin hamile kadın işçiyi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırması mümkündür. (İK m. 74/4) Ancak, bu halde işveren işçinin ücretinde bir indirim yapamaz. (İK m. 74/4) Yani, aynı veya eşit değerde bir işte erkeğin ve kadının ücreti aynı olmalıdır. Hamilelik durumu dahi bunu değiştirmemelidir. Ancak; farklı niteliklere sahip kişilerde farklı ücret uygulamasına gidilmesinde eşitlik ilkesine aykırı değildir. Örneğin; yaş, kıdem e öğrenim durumu gibi sebeplerle farklı ücret verilmesi eşitlik ilkesine aykırı değildir.

İşveren bu kuralları yerine getirmezse işçi işverenden şu taleplerde bulunabilir:

  1. işçinin 4 aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminat
  2. Başka yoksun bırakıldığı haklar

 

Yer altında veya su altında şu ve benzeri işlerde işveren kadın işçi çalıştıramaz: (İK m. 72)

  1. Maden ocakları
  2. Kablo döşemesi
  3. Kanalizasyon
  4. Tünel inşaatı

 

Yine, işveren kadın işçilerin doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplamda 16 haftalık süre için çalıştıramaz. Ayrıca, çoğul gebelik halinde 8 haftalık süreye 2 haftalık süre eklenir. (İK m. 74) Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise; doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. (İK m. 74) Bu şekilde, kadının çalışma hayatındaki yeri korunmuştur.

 

Kadın İşçi Hangi Haller Haklı Sebeple İş Sözleşmesini Fesih Edebilir?

Kadın işçilerin haklı fesih halleri genel sebeplere ve kadın olmalarından doğan özel sebeplere dayanabilir. Fesih bildiriminin yazılı olması yasa gereğidir, ancak geçerlilik için değil, ispat için gereklidir. Ancak yazılı şekil şartı, geçerlilik koşulu olmayıp ispat şartıdır. (İK m. 109)

 

Genel Sebepler Nelerdir?

Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, şu hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: (İK m. 24)

 

Sağlık Sebepleri

İş sözleşmesinin feshi için 2 sağlık sebebi vardır. (İK m. 24)

1. İşin niteliğinden doğan bir sebeple işin yapılması işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli hale gelirse.

2. İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren veya başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa.

 

Ahlak ve İyi niyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri:

İşveren şu durumlarda ahlak ve iyi niyet kurallarına uymamış sayılır: (İK m. 24)

  • İşçiyi Yanıltmak
  • Şeref ve Namusa Saldırı
  • Tehdit ve Baskı
  • Cinsel Tacize Karşı Önlem Almamak
  • Ücret Hakkını İhlal Etmek
  • Yeterli İş Vermemek
  • Çalışma Şartlarını Uygulamamak

 

Zorlayıcı Sebepler

İşyerinde bir haftadan fazla süreyle iş durmasına sebep olan zorlayıcı sebeplerde işçi iş sözleşmesini feshedebilir. (İK m. 24)

 

Özel Sebepler Nelerdir?

Kadın işçilerin çalışma hayatında karşılaştığı özel durumlar göz önünde bulundurularak, mevzuatta bazı özel haklar düzenlenmiştir. Bu haklar; evlilik, hamilelik ve doğum sonrası süreçler gibi özel durumlarda kadın işçilerin korunmasını ve haklarının gözetilmesini amaçlar.

 

Evlilik

Kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kendi arzusu ile iş akdini sonlandırdığında iş akdini haklı sebeple sonlandırsa ve 1 yılı aşkın süredir çalışıyorsa da kıdem tazminatına hak kazanır. (İK m. 14)

 

Muayene İzni

Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilmesi gerekir. Kadın çalışanın periyodik kontrollere gitmiş olması sebebiyle ücretinden kesinti yapılması yasaya aykırıdır. (İK m. 74/4) Aksi takdirde, çalışma koşullarının uygulanmaması sebebiyle işçiye iş sözleşmesini haklı sebeple feshetme imkanı tanımaktadır. (İK m. 24/II-f)

 

Doğum Sonrası Süt İzni

Kadın işçilere 1 yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam  1,5 saat süt izni verilmelidir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Ayrıca; bu süre günlük çalışma süresinden sayılır. (İK m. 74/7) Kadın işçiye süt izni verilmediği takdirde; kanun koyucu, çalışma koşullarının uygulanmaması sebebiyle işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkanı tanımaktadır. (İK m. 24/2-f ) Ayrıca, süt izninin yasaya aykırı olarak kullandırılması idari yaptırıma bağlanmıştır. Bu sebeple idari yaptırım öngörülmüştür. (İK m. 104 ve İSGK m. 26-n)

 

İlgili Makaleler:
Aile Hukuku
Ceza Hukuku
Miras Hukuku

Cumhuriyetin İlanı ve Hukuki Kazanımları

10 Kasım ve Hukuk Vizyonu Açısından Atatürk

Tag :

Sosyal Medyada Paylaş

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Son Eklenenler